Łysienie plackowate – przyczyny, objawy i leczenie

Łysienie plackowate to przewlekła choroba zapalna o podłożu autoimmunologicznym, prowadząca do nagłej utraty włosów w postaci ogniskowych ubytków. Schorzenie dotyczy mieszków włosowych i może mieć przebieg nawrotowy. W części przypadków dochodzi do całkowitej utraty owłosienia skóry głowy lub całego ciała.

• Jest uznawane za chorobę autoimmunologiczną skierowaną przeciwko mieszkom włosowym
• Objawia się dobrze odgraniczonymi ogniskami łysienia i włosami wykrzyknikowatymi
• Może współwystępować z innymi chorobami autoimmunologicznymi
• Leczenie obejmuje terapię miejscową, ogólną oraz fototerapię

Zobacz też: Trądzik dorosłych – przyczyny hormonalne, styl życia i leczenie

Czy łysienie plackowate to choroba autoimmunologiczna atakująca mieszki włosowe?

Łysienie plackowate jest chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy atakuje mieszki włosowe w fazie wzrostu włosa.

W badaniach histopatologicznych obserwuje się naciek limfocytarny wokół cebulek włosowych, określany jako „rój pszczół”. Proces ten prowadzi do zahamowania cyklu wzrostu włosa bez trwałego uszkodzenia mieszka, co tłumaczy możliwość odrostu.

Istotną rolę odgrywają predyspozycje genetyczne oraz czynniki środowiskowe. Współwystępowanie z takimi schorzeniami jak choroba Hashimoto, bielactwo czy cukrzyca potwierdza immunologiczne podłoże choroby. U części pacjentów epizod może być poprzedzony silnym stresem psychicznym, choć nie jest on bezpośrednią przyczyną.

Jak wyglądają ogniska łysienia i czym są włosy wykrzyknikowate?

Ogniska łysienia mają postać dobrze odgraniczonych, okrągłych lub owalnych obszarów pozbawionych włosów.

Skóra w obrębie ubytku jest zwykle niezmieniona zapalnie, bez bliznowacenia. Charakterystycznym objawem są włosy wykrzyknikowate, czyli krótkie, zwężające się u nasady włosy widoczne na obrzeżu zmiany.

W cięższych postaciach może dojść do utraty wszystkich włosów na skórze głowy, a nawet całego owłosienia ciała, co określa się jako alopecia universalis. U części chorych występują również zmiany w paznokciach, takie jak naparstkowanie czy łamliwość płytki.

Jakie metody leczenia są skuteczne – glikokortykosteroidy, fototerapia i minoksydyl?

Glikokortykosteroidy są podstawową metodą leczenia miejscowego w ograniczonych postaciach choroby.

Stosuje się je w postaci preparatów miejscowych lub jako iniekcje śródskórne w obręb ognisk łysienia. Terapia ta zmniejsza stan zapalny wokół mieszków włosowych i sprzyja odrostowi włosów.

Fototerapia, w tym metoda PUVA, może być rozważana w bardziej rozległych przypadkach. Minoksydyl stosowany miejscowo wspomaga odrost włosów poprzez wydłużenie fazy anagenu, jednak nie wpływa na mechanizm autoimmunologiczny.

W ciężkich i opornych postaciach wykorzystuje się leki immunosupresyjne lub cygnolinę, jednak decyzja o ich zastosowaniu wymaga oceny ryzyka i korzyści.

Jakie czynniki wpływają na przebieg i rokowanie?

Przebieg choroby jest nieprzewidywalny i może obejmować zarówno pojedynczy epizod, jak i liczne nawroty.

Wczesny wiek zachorowania, rozległe ogniska łysienia oraz współistnienie innych chorób autoimmunologicznych wiążą się z większym ryzykiem przewlekłego przebiegu. Obecność atopowego zapalenia skóry również może pogarszać rokowanie.

Badania wskazują, że u części pacjentów dochodzi do samoistnego odrostu włosów w ciągu roku, jednak nawroty są częste. Stała opieka dermatologiczna pozwala na monitorowanie aktywności choroby i dostosowanie terapii.

Sekcja pytań i odpowiedzi

Czy łysienie plackowate jest odwracalne?
Tak, mieszki włosowe zwykle nie ulegają trwałemu zniszczeniu, dlatego możliwy jest odrost włosów.

Czy stres może wywołać chorobę?
Silny stres psychiczny może być czynnikiem wyzwalającym epizod, ale nie jest jedyną przyczyną schorzenia.

Czy choroba jest zaraźliwa?
Nie, ma podłoże autoimmunologiczne i nie przenosi się między osobami.

Czy leczenie gwarantuje trwały efekt?
Terapia może doprowadzić do odrostu włosów, jednak choroba ma skłonność do nawrotów.

Źródła:

• Pratt CH et al. Alopecia areata. Nature Reviews Disease Primers.
• Gilhar A, Etzioni A, Paus R. Alopecia areata. New England Journal of Medicine.
• Messenger AG, McKillop J, Farrant P. British Association of Dermatologists’ guidelines for the management of alopecia areata.
• National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS). Alopecia Areata.