Czy można pracować zdalnie będąc na zwolnieniu lekarskim?

Zwolnienie lekarskie, a praca zdalna to temat, który budzi wiele wątpliwości w dobie powszechnego home office. Choć praca zdalna bywa postrzegana jako mniej obciążająca, zwolnienie lekarskie oznacza formalną niezdolność do pracy, a jej wykonywanie może prowadzić do utraty prawa do świadczeń, co potwierdzają badania naukowe i analiza przepisów prawa pracy.

• Zwolnienie lekarskie oznacza zakaz wykonywania pracy, także zdalnej
• Praca zdalna w czasie L4 może skutkować cofnięciem zasiłku chorobowego
• Decydujące znaczenie ma cel zwolnienia i zalecenia lekarza
• Kontrola ZUS obejmuje również aktywność online pracownika

Zobacz też: Jak bezpiecznie wrócić do pracy po chorobie?

Czym jest zwolnienie lekarskie w świetle prawa?

Zwolnienie lekarskie (L4) to dokument potwierdzający czasową niezdolność do pracy z powodu stanu zdrowia. Jego istotą jest ochrona zdrowia pracownika oraz umożliwienie leczenia i rekonwalescencji bez obowiązku świadczenia pracy.

Badania publikowane w Journal of Social Security Law wskazują, że pojęcie „niezdolności do pracy” ma charakter funkcjonalny – oznacza brak możliwości wykonywania pracy zgodnie z umową, niezależnie od jej formy. Obejmuje to zarówno pracę stacjonarną, jak i zdalną.

Zwolnienie lekarskie stanowi jednocześnie podstawę do wypłaty zasiłku chorobowego.

Czy praca zdalna jest traktowana inaczej niż stacjonarna?

Praca zdalna z punktu widzenia prawa pracy jest równoważna pracy wykonywanej w siedzibie pracodawcy. Badania z zakresu prawa pracy i organizacji pracy jednoznacznie pokazują, że forma świadczenia pracy nie zmienia jej charakteru prawnego.

Oznacza to, że wykonywanie obowiązków służbowych z domu podczas L4 jest traktowane tak samo jak praca w biurze. Nawet jeśli praca zdalna wydaje się mniej obciążająca fizycznie, nadal pozostaje pracą zarobkową.

Nie istnieje przepis, który dopuszczałby „lekką” pracę zdalną w czasie zwolnienia.

Zasiłek chorobowy a wykonywanie pracy zdalnej

Zasiłek chorobowy przysługuje wyłącznie wtedy, gdy pracownik nie wykonuje pracy i wykorzystuje zwolnienie zgodnie z jego celem. Badania ekonomiczne systemów zabezpieczenia społecznego wskazują, że wykonywanie pracy podczas L4 jest jedną z głównych przyczyn cofnięcia świadczeń.

Dotyczy to również sytuacji, w których pracownik:

• Loguje się do systemów informatycznych pracodawcy
• Wysyła służbowe e-maile
• Realizuje zadania projektowe z domu

Każda forma pracy zarobkowej może zostać uznana za nadużycie zwolnienia.

Rola lekarza i zalecenia medyczne

Lekarz wystawiający zwolnienie lekarskie ocenia, czy stan zdrowia pacjenta pozwala na wykonywanie pracy. Jednak nawet jeśli dolegliwości nie uniemożliwiają siedzenia przy komputerze, formalnie obowiązuje zakaz pracy.

Badania kliniczne pokazują, że praca – także zdalna – może opóźniać proces leczenia, zwłaszcza w przypadku chorób infekcyjnych, przeciążeń psychicznych czy problemów neurologicznych. Lekarz nie wystawia zwolnienia „częściowego”, lecz stwierdza czasową niezdolność do pracy jako całości.

Interpretacja zwolnienia należy do organów kontrolnych, a nie do samego pracownika.

Kontrola ZUS a praca zdalna

ZUS ma prawo kontrolować prawidłowość wykorzystywania zwolnienia lekarskiego. kontrola ZUS może obejmować nie tylko wizytę w miejscu pobytu, ale także analizę aktywności zawodowej.

Badania nad cyfryzacją pracy wskazują, że dowodami w postępowaniach wyjaśniających bywają:

• Logowania do systemów pracodawcy
• Aktywność w narzędziach komunikacji służbowej
• Publiczne wpisy w mediach społecznościowych

Wykazanie pracy zdalnej w czasie L4 może skutkować cofnięciem zasiłku za cały okres zwolnienia.

Pracodawca a odpowiedzialność pracownika

Pracodawca nie może legalnie dopuścić pracownika do pracy w czasie zwolnienia lekarskiego. Jednak odpowiedzialność za wykonywanie pracy podczas L4 spoczywa przede wszystkim na pracowniku.

Badania z zakresu prawa pracy pokazują, że nawet dobrowolne wykonywanie obowiązków – np. „pomoc zespołowi” – może zostać uznane za naruszenie warunków zwolnienia. Dobra wola czy presja organizacyjna nie chronią przed konsekwencjami.

Kluczowe znaczenie ma faktyczne wykonywanie pracy, a nie intencje.

Pandemia COVID-19 a zmiana postrzegania pracy zdalnej

Pandemia COVID-19 upowszechniła pracę zdalną, ale nie zmieniła podstawowych zasad dotyczących zwolnień lekarskich. Badania publikowane w European Journal of Public Health potwierdzają, że mimo zmiany organizacji pracy, L4 nadal oznacza czas przeznaczony na leczenie.

W okresie pandemii pojawiały się wątpliwości interpretacyjne, jednak orzecznictwo i stanowiska instytucji ubezpieczeniowych pozostały spójne. Praca zdalna nie stanowi wyjątku od zakazu pracy w czasie choroby.

Zdrowie pracownika pozostaje nadrzędnym celem zwolnienia.

Q&A – najczęstsze pytania

Czy mogę pracować zdalnie kilka godzin dziennie na L4?
Nie, nawet częściowa praca może skutkować utratą zasiłku chorobowego.

Czy ZUS może sprawdzić moją aktywność online?
Tak, w ramach postępowania wyjaśniającego mogą być analizowane różne źródła dowodowe.

Czy praca zdalna za zgodą pracodawcy jest dozwolona?
Nie, zgoda pracodawcy nie znosi skutków prawnych zwolnienia lekarskiego.

Źródła

• Journal of Social Security Law – niezdolność do pracy i świadczenia chorobowe
• European Journal of Public Health – praca zdalna a zdrowie pracowników
• International Labour Organization – choroba a obowiązki pracownicze
• Orzecznictwo sądów pracy i ubezpieczeń społecznych