Zwolnienie lekarskie, a zagraniczny pracodawca. Co mówi prawo?

Zwolnienie lekarskie i zagraniczny pracodawca budzi wiele wątpliwości, szczególnie u osób pracujących zdalnie lub na kontraktach międzynarodowych. Kluczowe znaczenie ma to, w jakim systemie ubezpieczeń społecznych znajduje się pracownik oraz jakie przepisy prawa pracy mają do niego zastosowanie.

• Decydujące znaczenie ma system ubezpieczenia społecznego
• Polskie L4 nie zawsze obowiązuje zagranicznego pracodawcę
• W UE stosuje się zasady koordynacji systemów zabezpieczenia
• Forma zatrudnienia wpływa na prawo do świadczeń chorobowych

Zobacz też: Jak bezpiecznie wrócić do pracy po chorobie?

Czym jest zwolnienie lekarskie w polskim systemie?

Zolnienie lekarskie to dokument potwierdzający czasową niezdolność do pracy z przyczyn zdrowotnych. W Polsce funkcjonuje ono jako L4, wystawiane w formie elektronicznej (e-ZLA) i obsługiwane przez ZUS w ramach polskiego systemu ubezpieczeń społecznych.

Badania publikowane w „Journal of Social Policy” wskazują, że elektroniczny obieg zwolnień zwiększa efektywność systemów zabezpieczenia społecznego i ogranicza nadużycia. Zwolnienie lekarskie jest podstawą do wypłaty zasiłku chorobowego, ale jego skuteczność zależy od tego, gdzie pracownik podlega ubezpieczeniu.

Samo posiadanie L4 nie przesądza jeszcze o jego uznaniu przez pracodawcę zagranicznego.

Kiedy zagraniczny pracodawca musi respektować polskie L4?

Zagraniczny pracodawca jest zobowiązany respektować polskie zwolnienie lekarskie tylko w określonych sytuacjach. Kluczowe znaczenie ma to, czy pracownik podlega polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych.

Dotyczy to m.in.:

• Pracowników delegowanych z Polski
• Osób pracujących zdalnie, ale ubezpieczonych w Polsce
• Pracowników posiadających formularz A1

Badania Komisji Europejskiej nad mobilnością pracowników pokazują, że w takich przypadkach decyduje miejsce ubezpieczenia, a nie siedziba pracodawcy. Jeśli składki są opłacane w Polsce, e-ZLA stanowi podstawę do świadczeń chorobowych.

Zwolnienie lekarskie a prawo pracy w Unii Europejskiej

Na terenie Unii Europejskiej obowiązują zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ich celem jest ochrona pracowników przemieszczających się między państwami członkowskimi.

Zgodnie z analizami publikowanymi w „European Journal of Industrial Relations”, pracownik może podlegać tylko jednemu systemowi ubezpieczeń społecznych – zazwyczaj w kraju, w którym wykonuje pracę. Właśnie ten system decyduje o zasadach zwolnienia lekarskiego i wypłacie zasiłku.

Polskie L4 nie zastępuje automatycznie dokumentów wymaganych w innych państwach, jeśli pracownik nie podlega polskiemu ubezpieczeniu.

Praca zdalna dla zagranicznego pracodawcy a L4

Coraz częściej pracownicy wykonują pracę zdalną na rzecz zagranicznego pracodawcy, pozostając fizycznie w Polsce. Badania rynku pracy pokazują, że taka forma zatrudnienia komplikuje kwestie ubezpieczeniowe.

Jeżeli umowa przewiduje odprowadzanie składek w Polsce, zwolnienie lekarskie wystawione przez polskiego lekarza jest skuteczne wobec systemu ZUS. Pracodawca zagraniczny otrzymuje informację o niezdolności do pracy, ale jego obowiązki wynikają z zapisów umowy oraz prawa właściwego dla stosunku pracy.

W praktyce często konieczne jest dodatkowe poinformowanie pracodawcy o chorobie.

A co z kontraktem zagranicznym poza Polską?

W przypadku kontraktu zagranicznego, gdy pracownik podlega ubezpieczeniu w innym państwie, polskie zwolnienie lekarskie nie stanowi podstawy do świadczeń. Wówczas obowiązują lokalne przepisy.

Przykładowo:

• W Niemczech stosuje się Arztbescheinigung
• W Wielkiej Brytanii funkcjonuje tzw. fit note

Badania porównawcze systemów chorobowych wskazują, że mimo podobnych celów dokumenty te nie są wzajemnie automatycznie uznawane. Pracownik musi stosować się do zasad kraju, w którym jest ubezpieczony.

Zasiłek chorobowy a zagraniczny pracodawca

Prawo do zasiłku chorobowego wynika z przynależności do systemu ubezpieczeń społecznych, a nie z narodowości pracodawcy. Jeżeli pracownik jest ubezpieczony w Polsce, świadczenie wypłaca ZUS.

Badania ekonomiczne pokazują, że systemy zabezpieczenia społecznego w UE są zróżnicowane, ale oparte na wspólnych zasadach ochrony pracownika. Kluczowe jest ustalenie, gdzie odprowadzane są składki i jakie prawo ma zastosowanie do umowy o pracę.

Brak tej wiedzy jest jedną z najczęstszych przyczyn nieporozumień.

Q&A – najczęstsze pytania

Czy polskie L4 obowiązuje zagranicznego pracodawcę?
Tylko wtedy, gdy pracownik podlega polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych.

Czy praca zdalna zmienia zasady zwolnienia lekarskiego?
Nie, decyduje system ubezpieczenia, a nie miejsce wykonywania pracy.

Czy potrzebny jest formularz A1?
Tak, w wielu przypadkach potwierdza on podleganie polskiemu systemowi ubezpieczeń.

Źródła

• European Journal of Industrial Relations – koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego
• Journal of Social Policy – zwolnienia lekarskie i systemy ubezpieczeń
• Komisja Europejska – mobilność pracowników w UE
• World Health Organization – porównania systemów ochrony socjalnej